Lịch sử Việt Nam có những cột mốc mà chỉ cần nhắc tên thôi, cảm xúc tự hào đã dâng trào. Nhưng thật lòng mà nói, bạn đã bao giờ tự hỏi làm thế nào một đội quân "nhà quê" lại có thể đánh tan xác chiến thuyền của một đế chế phương Bắc hùng mạnh chỉ trong vòng một buổi sáng?
Trận Bạch Đằng 938 không chỉ là một chiến thắng quân sự. Nó là một dấu chấm hết. Một lời khẳng định đanh thép sau mười thế kỷ bị đô hộ.
Nhiều người vẫn nghĩ Ngô Quyền chỉ đơn giản là cắm cọc xuống sông rồi đợi giặc đến. Thực tế phức tạp và kịch tính hơn thế nhiều. Đó là một ván cờ chính trị, một cuộc chạy đua với thời gian và là đỉnh cao của nghệ thuật lợi dụng thiên nhiên mà cho đến tận bây giờ, các chuyên gia quân sự thế giới vẫn phải ngả mũ thán phục.
Bối cảnh hỗn loạn: Khi vận mệnh dân tộc nằm trên lưỡi gươm
Để hiểu tại sao trận Bạch Đằng 938 lại quan trọng đến vậy, chúng ta phải quay ngược thời gian về những năm 930 đầy biến động. Lúc đó, Việt Nam (lúc bấy giờ là Tĩnh Hải quân) đang ở trong một tình thế cực kỳ mong manh.
Dương Đình Nghệ, người đặt nền móng cho nền tự chủ, vừa bị tên phản thần Kiều Công Tiễn sát hại. Tiễn không chỉ cướp ngôi mà còn hèn nhát đến mức cầu cứu nhà Nam Hán để bảo vệ cái ghế của mình. Đây chính là cái cớ không thể tuyệt vời hơn để vua Nam Hán là Lưu Cung sai con trai là Vạn Vương Hoằng Tháo dẫn đại quân sang xâm lược nước ta.
Ngô Quyền lúc đó đang trấn thủ Ái Châu (Thanh Hóa). Ông không chỉ là con rể của Dương Đình Nghệ mà còn là một vị tướng có tầm nhìn xa trông rộng. Nghe tin cha vợ bị hại, ông lập tức tập hợp binh sĩ.
Bạn biết không? Ngô Quyền hành quân ra Bắc nhanh đến mức Kiều Công Tiễn chưa kịp trở tay đã bị tiêu diệt. Nhưng mối lo thực sự không nằm ở tên phản bội đó. Nó nằm ở những cánh buồm đang lừng lững tiến vào cửa sông Bạch Đằng từ phía biển Đông.
Tại sao lại là sông Bạch Đằng?
Tại sao Ngô Quyền không chọn một cánh đồng để dàn trận? Tại sao không đánh ở biên giới?
Câu trả lời nằm ở địa thế. Sông Bạch Đằng, hay còn gọi là sông Rừng, là huyết mạch giao thông quan trọng dẫn thẳng vào trung tâm vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đây là con đường ngắn nhất và nhanh nhất để quân Nam Hán tiến vào chiếm đóng. Nhưng Ngô Quyền đã nhìn thấy một thứ mà Hoằng Tháo — một kẻ kiêu ngạo và ít kinh nghiệm — đã bỏ qua: Thủy triều.
📖 Related: Is there a bank holiday today? Why your local branch might be closed on January 12
Sông Bạch Đằng có một đặc điểm cực kỳ quái chiêu. Thủy triều ở đây lên xuống rất mạnh. Khi triều dâng, lòng sông rộng mênh mông, nước sâu thăm thẳm, che giấu mọi hiểm họa dưới đáy. Khi triều rút, dòng nước chảy xiết và để lộ ra những bãi bồi, ghềnh đá.
Ngô Quyền đã biến đặc điểm tự nhiên này thành một thứ vũ khí giết người hàng loạt.
Chiến thuật cọc nhọn: Đơn giản nhưng chết chóc
Chúng ta thường nghe nói về "trận đồ cọc". Ngô Quyền cho quân vào rừng đốn những cây gỗ lớn, vót nhọn đầu và bịt sắt. Những chiếc cọc này được đóng xuống lòng sông ở những vị trí hiểm yếu.
Cái hay ở đây là gì? Đó là sự tính toán thời điểm.
Cọc phải đủ cao để khi triều rút, nó đâm thủng mạn thuyền, nhưng cũng phải đủ thấp để khi triều lên, thuyền giặc có thể đi qua một cách êm ái mà không hề hay biết cái bẫy đang đợi mình bên dưới. Đây là một sự phối hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật xây dựng và quan trắc thủy văn. Kinda thiên tài, đúng không?
Diễn biến trận Bạch Đằng 938: Một buổi sáng thay đổi lịch sử
Hoằng Tháo dẫn một hạm đội lớn, kiêu hãnh tiến vào cửa sông. Hắn thấy một vài chiếc thuyền nhỏ của quân Việt ra khiêu chiến rồi bỏ chạy.
"Dễ ăn quá!" — Chắc hẳn Hoằng Tháo đã nghĩ thế.
Hắn thúc quân đuổi theo. Quân của Ngô Quyền vừa đánh vừa lui, dụ giặc tiến sâu vào bên trong bãi cọc đúng lúc thủy triều đang ở mức cao nhất. Khi đoàn thuyền chiến đồ sộ của Nam Hán đã hoàn toàn nằm trong vùng giăng bẫy, cũng là lúc nước triều bắt đầu rút.
👉 See also: Is Pope Leo Homophobic? What Most People Get Wrong
Và rút rất nhanh.
Ngô Quyền ra lệnh tổng tấn công. Những chiếc thuyền nhỏ, linh hoạt của quân Việt quay đầu lại, đánh vỗ mặt. Từ hai bên bờ, quân mai phục đổ ra như thác, tên bắn như mưa. Quân Nam Hán hoảng loạn, định quay đầu chạy ra biển.
Nhưng muộn rồi.
Nước rút làm lộ ra những đầu cọc sắt nhọn hoắt. Những chiếc thuyền lớn của phương Bắc do sức nặng và đà chạy đã tự đâm sầm vào cọc. Tiếng gỗ nứt, tiếng la hét, tiếng sóng vỗ tạo nên một khung cảnh kinh hoàng. Thuyền này chồng lên thuyền kia, cái thì thủng đáy, cái thì lật úp. Hoằng Tháo tử trận ngay tại chỗ cùng với quá nửa quân sĩ.
Vua Nam Hán đang đóng quân ở biên giới, nghe tin con trai chết và đại bại, đã kinh hoàng đến mức không dám tiến thêm một bước nào nữa và phải hạ lệnh rút quân.
Tầm vóc của Ngô Quyền và ý nghĩa thực sự
Nhiều nhà sử học, tiêu biểu như Lê Văn Hưu trong Đại Việt sử ký toàn thư, đã nhận định rằng Ngô Quyền là một vị "vua của các vị vua". Ông không chỉ đánh thắng một trận đánh, ông đã thiết lập một trật tự mới.
Trận Bạch Đằng 938 là dấu mốc chấm dứt hoàn toàn thời kỳ Bắc thuộc kéo dài hơn 1000 năm. Từ đây, Việt Nam bước vào kỷ nguyên độc lập lâu dài với các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần.
Nó chứng minh một điều: Một dân tộc nhỏ bé nếu biết dùng trí tuệ, biết dựa vào lòng dân và am hiểu mảnh đất mình sinh sống thì hoàn toàn có thể quật ngã những gã khổng lồ hung hãn nhất.
✨ Don't miss: How to Reach Donald Trump: What Most People Get Wrong
Thực sự thì, nếu không có chiến thắng này, có lẽ chúng ta đã không có bản sắc văn hóa và ngôn ngữ riêng biệt như ngày hôm nay. Trận đánh này là nền móng cho sự tồn vong của dân tộc.
Những hiểu lầm thường gặp về trận đánh này
Dù là một sự kiện nổi tiếng, vẫn có một vài chi tiết mà nhiều người hay nhầm lẫn:
- Chỉ có một trận Bạch Đằng? Không đâu. Trong lịch sử chúng ta có tới 3 trận đánh lớn trên dòng sông này (938, 981 và 1288). Trận của Ngô Quyền là trận mở đầu và tạo cảm hứng cho các thế hệ sau.
- Cọc sắt hay cọc gỗ? Thường là cọc gỗ vót nhọn và bọc sắt ở đầu. Việc bọc sắt giúp cọc đủ cứng để xuyên thủng những lớp gỗ dày của thuyền chiến lớn mà không bị gãy hay mục nát nhanh trong nước mặn.
- Số lượng quân sĩ: Các con số trong sử cũ thường mang tính ước lệ, nhưng rõ ràng quân Nam Hán áp đảo về số lượng và trang bị. Chiến thắng của Ngô Quyền hoàn toàn là dựa vào chiến thuật "lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh".
Giá trị thực tiễn: Chúng ta học được gì từ Ngô Vương?
Nhìn vào trận Bạch Đằng 938 dưới góc độ hiện đại, chúng ta thấy được những bài học cực kỳ giá trị về quản trị và chiến lược.
Đầu tiên là khả năng tận dụng nguồn lực có sẵn. Ngô Quyền không có tàu to, nhưng ông có rừng gỗ và thủy triều. Ông biến những thứ tưởng chừng bình thường thành vũ khí tối thượng. Trong kinh doanh hay cuộc sống, đôi khi câu trả lời không nằm ở việc bạn có bao nhiêu tiền, mà nằm ở việc bạn hiểu thị trường (địa hình) đến mức nào.
Thứ hai là tư duy đón đầu. Ông không đợi giặc đến rồi mới phản ứng. Ông chuẩn bị bãi cọc từ trước đó rất lâu. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng chính là 90% của chiến thắng.
Cuối cùng là sự quyết đoán. Khi thời cơ đến (nước triều rút), ông không hề do dự. Việc nắm bắt đúng "thời điểm vàng" là kỹ năng quan trọng nhất của một người lãnh đạo.
Nếu bạn có dịp về Hải Phòng, hãy ghé thăm khu di tích Bạch Đằng Giang. Đứng trước dòng sông lộng gió, nhìn những hàng cọc gỗ được phục dựng, bạn sẽ cảm nhận được cái hào khí ngàn năm vẫn còn lẩn khuất đâu đó. Nó không chỉ là lịch sử trong sách giáo khoa, nó là hơi thở của một dân tộc không bao giờ chịu khuất phục.
Hành động tiếp theo dành cho bạn:
- Tìm hiểu thêm về địa chất: Bạn có thể tra cứu về vùng cửa sông Bạch Đằng để thấy sự kỳ diệu của địa hình vùng Đông Bắc Việt Nam.
- Ghé thăm bảo tàng: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện vẫn lưu giữ những chiếc cọc gỗ thật được khai quật từ lòng sông, một minh chứng vật chất không thể chối cãi.
- Suy ngẫm về chiến lược: Thử áp dụng tư duy "lợi dụng thế mạnh tự nhiên" của Ngô Quyền vào một vấn đề khó khăn mà bạn đang gặp phải trong công việc hiện tại. Đôi khi, giải pháp nằm ngay dưới chân bạn, chỉ chờ bạn quan sát kỹ hơn thôi.