Bạn đã bao giờ tưởng tượng mình cầm trên tay tờ vé số trúng giải độc đắc chưa? Cảm giác đó chắc chắn là một cú sốc điện chạy dọc sống lưng. Nó là giấc mơ của hàng triệu người Việt mỗi chiều 4h30 hoặc 6h. Nhưng, hãy thành thật với nhau nhé, việc bỗng dưng trúng số không đơn giản là đổi đời theo kiểu "màu hồng" như chúng ta vẫn thấy trên tivi. Nó là một sự kiện có sức tàn phá tâm lý và tài chính khủng khiếp nếu bạn không chuẩn bị kỹ.
Trúng số là một cú sốc. Theo đúng nghĩa đen.
Nhiều người nghĩ rằng tiền sẽ giải quyết được mọi vấn đề. Thực tế, tiền chỉ khuếch đại những gì bạn đang có. Nếu bạn đang nợ nần và không biết quản lý tài chính, đống tiền đó chỉ làm món nợ lớn hơn trong tương lai. Nếu bạn đang có những mối quan hệ rạn nứt, tờ vé số có thể là nhát dao cuối cùng cắt đứt chúng. Đây không phải là dọa dẫm đâu, đó là thực tế mà những "tỷ phú vé số" đi trước đã nếm trải qua nhiều thập kỷ.
Lời nguyền trúng số là có thật hay chỉ là huyền thoại?
Trong giới xã hội học, người ta hay nhắc đến một khái niệm gọi là "thích nghi hạnh phúc" (hedonic adaptation). Về cơ bản, mức độ hạnh phúc của bạn sẽ quay trở lại trạng thái ban đầu sau một thời gian, bất kể bạn vừa trải qua biến cố cực vui hay cực buồn. Một nghiên cứu nổi tiếng của Brickman và các cộng sự từ năm 1978 đã chỉ ra rằng những người trúng số không hề hạnh phúc hơn những người bình thường về lâu dài.
Tại Việt Nam, chúng ta không thiếu những câu chuyện về các đại gia chân đất bỗng dưng trúng số rồi lại trắng tay sau vài năm. Bạn có nhớ câu chuyện về ông Vương Sĩ Ph., một người từng trúng số độc đắc ở TP.HCM? Sau khi có tiền, thay vì đầu tư bền vững, cuộc sống của ông rơi vào vòng xoáy ăn chơi, bao nuôi "bóng hồng" và cuối cùng là trở lại với cảnh nghèo khó, thậm chí còn bi đát hơn trước.
Tại sao điều này lại xảy ra?
Vì bộ não chúng ta không được thiết kế để xử lý một lượng tài sản khổng lồ ập đến trong tích tắc. Khi bạn kiếm tiền bằng mồ hôi nước mắt, bạn hiểu giá trị của từng đồng lẻ. Khi tiền từ trên trời rơi xuống, nó chỉ là những con số vô hồn trên một tờ giấy. Sự thiếu hụt kiến thức tài chính là sát thủ số một.
Những sai lầm chết người ngay sau khi biết mình trúng giải
Sai lầm lớn nhất? Khoe khoang.
🔗 Read more: God Willing and the Creek Don't Rise: The True Story Behind the Phrase Most People Get Wrong
Tôi biết, cảm giác muốn hét lên cho cả thế giới biết mình là tỷ phú nó mãnh liệt lắm. Nhưng hãy dừng lại. Ngay khi bạn đăng tấm hình tờ vé số lên Facebook hoặc kể cho hàng xóm, cuộc sống yên bình của bạn chính thức chấm dứt. Bạn sẽ thấy những người họ hàng xa bắn đại bác không tới bỗng nhiên xuất hiện ở cửa nhà. Những người bạn cũ không liên lạc 10 năm bỗng dưng gọi điện rủ đi cà phê.
Và rồi còn có những "chuyên gia tài chính" tự xưng hay những tay lừa đảo chuyên nghiệp. Họ đánh hơi thấy mùi tiền nhanh hơn bất kỳ ai. Việc bỗng dưng trúng số biến bạn thành một miếng mồi ngon giữa rừng già.
- Thông báo quá sớm: Việc giữ bí mật là chìa khóa để bảo vệ an toàn cho chính bạn và gia đình.
- Mua sắm bốc đồng: Một chiếc siêu xe, một căn biệt thự ngay lập tức? Đó là cách nhanh nhất để đốt sạch vốn liếng. Chi phí bảo trì và thuế của những tài sản đó sẽ "ăn thịt" túi tiền của bạn mỗi tháng.
- Nghỉ việc ngay lập tức: Nghe có vẻ sướng, nhưng mất đi công việc đồng nghĩa với việc mất đi mục đích sống và cấu trúc thời gian hàng ngày. Nhiều người trúng số rơi vào trầm cảm vì... quá rảnh.
Quản trị rủi ro khi vận may gõ cửa
Nếu một ngày đẹp trời, bạn thấy các con số trên tờ vé khớp hoàn toàn với kết quả, việc đầu tiên cần làm là hít thở sâu. Đừng ký tên lên mặt sau tờ vé vội nếu bạn chưa đọc kỹ quy định của công ty xổ số (dù thường là nên ký để khẳng định quyền sở hữu). Hãy cất nó vào một nơi cực kỳ an toàn, như két sắt hoặc hộp ký gửi ngân hàng.
Kế đến, bạn cần một "lá chắn".
Lá chắn này bao gồm một luật sư giỏi và một cố vấn tài chính độc lập. Đừng dùng người quen. Hãy dùng những người chuyên nghiệp có uy tín. Họ sẽ giúp bạn xử lý các thủ tục nhận giải một cách ẩn danh nhất có thể (tùy vào quy định của Vietlott hay xổ số kiến thiết các tỉnh). Tại Việt Nam, việc đeo mặt nạ khi nhận giải Vietlott là một lựa chọn thông minh để tránh những hệ lụy không đáng có về sau.
Hãy nhớ rằng, thuế thu nhập cá nhân đối với trúng thưởng là 10% cho phần giá trị trên 10 triệu đồng. Đừng quên khoản này, vì cơ quan thuế sẽ không bao giờ quên bạn đâu.
Xây dựng kế hoạch tài chính 1-3-6
Khi bỗng dưng trúng số, hãy áp dụng quy tắc thời gian để kiềm chế bản thân.
💡 You might also like: Kiko Japanese Restaurant Plantation: Why This Local Spot Still Wins the Sushi Game
Trong 1 tháng đầu tiên, đừng thay đổi bất cứ điều gì trong lối sống của bạn. Vẫn đi làm, vẫn ăn món cơm tấm quen thuộc, vẫn đi chiếc xe máy cũ. Đây là thời gian để tâm lý ổn định lại sau cú sốc "đổi đời".
Trong 3 tháng tiếp theo, hãy bắt đầu xử lý các khoản nợ. Trả hết nợ ngân hàng, nợ người thân. Cảm giác không nợ nần ai là một loại hạnh phúc cực kỳ cao cấp mà tiền bạc có thể mua được.
Sau 6 tháng, lúc này cái đầu đã lạnh hơn, bạn mới nên tính đến chuyện đầu tư. Bất động sản, chứng khoán hay gửi tiết kiệm? Hãy chia nhỏ số tiền ra. Đừng bao giờ bỏ hết trứng vào một giỏ, đặc biệt là khi giỏ đó bạn chưa hề có kinh nghiệm kinh doanh.
Tâm lý học về sự giàu có đột ngột
Có một hội chứng gọi là "Sudden Wealth Syndrome" (Hội chứng giàu có đột ngột). Nó gây ra sự lo lắng, tội lỗi và cả nỗi sợ hãi bị cô lập. Bạn sợ người ta chỉ chơi với mình vì tiền. Bạn lo lắng không biết giữ tiền thế nào.
Thực tế, nhiều người trúng số ở Mỹ đã kết thúc cuộc đời bằng việc phá sản hoặc tự tử. Jack Whittaker, người từng trúng giải Powerball trị giá 315 triệu USD vào năm 2002, là một ví dụ điển hình. Ông liên tục bị trộm cướp, dính vào kiện tụng, mất đi cháu gái vì ma túy và cuối cùng qua đời trong sự cô độc và hối tiếc. Ông từng nói: "Tôi ước gì mình đã xé tờ vé số đó đi."
Để không rơi vào bi kịch, bạn cần giữ cho mình một cái neo. Cái neo đó có thể là gia đình, là một sở thích lành mạnh hoặc là công việc thiện nguyện có ý nghĩa. Tiền là công cụ, không phải là mục đích cuối cùng.
Những con số thống kê đáng suy ngẫm
Theo Hiệp hội các nhà hoạch định tài chính quốc gia Mỹ (NEFE), khoảng 70% những người nhận được một khoản tiền lớn đột ngột sẽ mất sạch số tiền đó trong vòng vài năm. Con số này thực sự đáng báo động. Nó cho thấy việc giữ tiền khó hơn việc kiếm tiền rất nhiều lần.
📖 Related: Green Emerald Day Massage: Why Your Body Actually Needs This Specific Therapy
Ở Việt Nam, chúng ta chưa có thống kê chính thức nhưng nhìn vào thực tế xung quanh, tỷ lệ này có lẽ cũng không thấp hơn. Những "đại gia" từ trên trời rơi xuống thường thiếu kỹ năng quản lý dòng tiền và dễ bị lôi kéo vào các trò cờ bạc, cá độ hoặc đầu tư mạo hiểm.
Lời khuyên cho "tỷ phú tương lai"
Đừng để tờ vé số sở hữu bạn. Bạn mới là người sở hữu nó.
Hãy coi việc trúng số như một cơ hội để tự do hơn về thời gian, chứ không phải để lười biếng hơn. Nếu bạn có một ước mơ từ nhỏ mà chưa thực hiện được vì thiếu vốn, đây là lúc để làm điều đó. Nhưng hãy làm nó một cách bài bản, có kế hoạch.
Hãy học cách nói "Không". Đây là kỹ năng quan trọng nhất sau khi bỗng dưng trúng số. Bạn sẽ phải nói không với những lời mời gọi đầu tư "lợi nhuận khủng", nói không với những người họ hàng xa mượn tiền không bao giờ trả, và thậm chí nói không với chính những ham muốn nhất thời của bản thân.
Tóm tắt những việc cần làm ngay
Nếu bạn vừa phát hiện mình trúng số:
- Giữ im lặng tuyệt đối: Không đăng mạng xã hội, không kể cho bất kỳ ai ngoài vợ/chồng hoặc bố mẹ (những người cực kỳ tin cậy).
- Kiểm tra tính hợp lệ của tờ vé: Chụp ảnh lại hai mặt, ký tên (nếu luật cho phép) và cất vào nơi an toàn.
- Tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp: Thuê luật sư và chuyên gia tài chính trước khi đi nhận giải.
- Lập kế hoạch thuế: Hiểu rõ số tiền thực nhận sau khi trừ thuế là bao nhiêu.
- Thiết lập một "quỹ tận hưởng" nhỏ: Trích ra khoảng 1-5% số tiền để mua những thứ bạn thích ngay, phần còn lại hãy để nó "ngủ yên" trong ít nhất 6 tháng.
Việc bỗng dưng trúng số có thể là phước lành nhưng cũng có thể là tai họa. Sự khác biệt nằm ở bản lĩnh và sự chuẩn bị của người cầm tờ vé. Hãy là một người giàu có thông minh, thay vì một người giàu có tạm thời.
Sau khi đã ổn định tâm lý và có kế hoạch tài chính cụ thể, bạn nên bắt đầu nghiên cứu về các quỹ chỉ số (Index Funds) hoặc các loại hình bất động sản có dòng tiền ổn định thay vì đầu tư vào các dự án mạo hiểm mà bạn không am hiểu. Đừng quên dành một phần nhỏ cho các hoạt động thiện nguyện bền vững, điều này không chỉ giúp ích cho xã hội mà còn giúp bạn cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn, tránh được cảm giác trống rỗng thường gặp sau khi đạt được sự giàu có quá nhanh chóng.
Cuối cùng, hãy luôn nhớ rằng tài sản lớn nhất không phải là con số trong tài khoản ngân hàng, mà là khả năng kiểm soát cuộc đời mình. Đừng để những con số trên tờ vé số định nghĩa bạn là ai. Hãy dùng chúng để xây dựng phiên bản tốt hơn của chính mình và bảo vệ những người bạn yêu thương một cách bền vững nhất.
Các bước tiếp theo bạn nên thực hiện:
- Tìm hiểu về luật thuế thu nhập cá nhân mới nhất: Truy cập trang web của Tổng cục Thuế để nắm rõ nghĩa vụ thuế của mình.
- Liên hệ với một đơn vị tư vấn tài chính uy tín: Chọn những công ty có bề dày lịch sử và minh bạch về phí dịch vụ.
- Học một khóa cơ bản về quản lý tài chính cá nhân: Hiểu về lãi suất kép, lạm phát và cách vận hành của các danh mục đầu tư.
- Lập danh sách các mục tiêu ưu tiên: Phân loại rõ ràng giữa "nhu cầu" (cần thiết) và "mong muốn" (sở thích) để phân bổ nguồn vốn hợp lý.