دنیا جای عجیبی شده. راستش را بخواهید، دیگر نمیتوانیم فقط سرمان در لاک خودمان باشد و فکر کنیم اتفاقات کابل یا مزارشریف تأثیری روی قیمت نان در محله ما یا سیاستهای کلان بینالمللی ندارد. اخبار افغانستان و جهان حالا مثل دانههای تسبیح به هم وصل شدهاند. یک روز خبر از نشست دوحه میرسد و روز دیگر، نوسانات بازار ارز در نیویورک یا دبی، سفرههای مردم را کوچک و بزرگ میکند. واقعیت این است که در سال ۲۰۲۶، مرزهای خبری کمرنگتر از همیشه شدهاند.
بسیاری از ما صبح که بیدار میشویم، اولین کارمان چک کردن گوشی است. دنبال چه میگردیم؟ دنبال ثبات. دنبال اینکه بدانیم امروز قرار است چه اتفاق جدیدی بیفتد که زندگیمان را تحت تأثیر قرار دهد. اما مشکل اینجاست که وسط انبوهی از شایعات و خبرهای زرد، پیدا کردن حقیقت مثل پیدا کردن سوزن در انبار کاه است.
اخبار افغانستان و جهان؛ چرا تضادها اینقدر زیاد است؟
گاهی آدم گیج میشود. یک رسانه از پیشرفتهای اقتصادی و پروژههای بزرگ زیربنایی مثل کانال قوشتپه در شمال افغانستان میگوید و رسانه دیگر، فقط از بحران انسانی و فقر مطلق روایت میکند. هر دو هم ادعا میکنند که دارند حقیقت را میگویند. حقیقت کجاست؟ احتمالاً جایی در میانه.
ببینید، مسئله این است که افغانستان به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک خاصش، همیشه در مرکز توجه قدرتهای جهانی بوده. چین به دنبال معادن لیتیوم و مس است، در حالی که کشورهای غربی هنوز با چالشهای حقوق بشری و مسائل دیپلماتیک دست و پنجه نرم میکنند. این تضاد منافع باعث میشود که اخبار افغانستان و جهان در هر رسانهای، رنگ و بوی خاص همان منطقه را داشته باشد.
باید صادق باشیم. تحلیل وضعیت فعلی بدون در نظر گرفتن نقش همسایگان غیرممکن است. ایران، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی هر کدام به نوعی با سرنوشت این جغرافیا گره خوردهاند. اگر در مرز تنشی ایجاد شود، بلافاصله روی بازارهای جهانی انرژی یا مسیرهای ترانزیتی تأثیر میگذارد. این یعنی شما نمیتوانید خبرهای داخلی را بدون نگاه کردن به نقشه بزرگتر دنیا درک کنید.
نقش تکنولوژی در روایتهای خبری
یادتان هست قدیما برای شنیدن یک خبر باید منتظر رادیو بیبیسی یا بخش خبری ساعت ۸ شب میماندیم؟ حالا دیگر اینطور نیست. شبکههای اجتماعی بازی را عوض کردهاند. یک شهروند در هرات میتواند با یک گوشی ساده، خبری را مخابره کند که در عرض چند دقیقه به تیتر اول رسانههای بینالمللی تبدیل شود.
البته این یک تیغ دو لبه است. فیکنیوزها یا همان اخبار جعلی، بلای جان آگاهی شدهاند. در حوزه اخبار افغانستان و جهان، ما روزانه با صدها خبر روبرو هستیم که هیچ منبع موثقی ندارند. از ادعاهای عجیب درباره تغییرات سیاسی ناگهانی گرفته تا آمارهای ساختگی اقتصادی.
👉 See also: Election 2024 Live Map: What Most People Get Wrong
هوش مصنوعی هم که دیگر نور علی نور شده! حالا دیگر حتی نمیشود به عکسها و ویدیوها هم به راحتی اعتماد کرد. برای همین است که داشتن یک تفکر انتقادی از نان شب واجبتر شده است. باید از خودمان بپرسیم: "این خبر را چه کسی منتشر کرده؟ نفعش در چیست؟"
اقتصاد جهانی و تأثیر آن بر سفرههای داخلی
بسیاری فکر میکنند سیاست یعنی فقط جنگ و صلح. اما سیاست واقعی در جیب مردم است. وقتی قیمت نفت در بازارهای جهانی نوسان میکند، هزینه حمل و نقل کالا به کابل و قندهار هم تغییر میکند. وقتی سیستم بانکی بینالمللی با محدودیت روبرو میشود، تاجر افغان نمیتواند مواد اولیه وارد کند.
- تحریمهای مالی و مسدود ماندن داراییهای ارزی.
- نوسانات شدید نرخ برابری افغانی در برابر دلار.
- تغییر در زنجیره تأمین مواد غذایی به دلیل جنگهای منطقهای مثل اوکراین یا خاورمیانه.
اینها مواردی هستند که به طور مستقیم در دسته اخبار افغانستان و جهان قرار میگیرند و هر کدامشان پتانسیل این را دارند که زندگی میلیونها نفر را زیر و رو کنند. مثلاً همین بحث استخراج معادن؛ اگر قراردادها شفاف نباشد یا تکنولوژی لازم وارد نشود، ثروت ملی فقط روی کاغذ باقی میماند.
نگاهی به وضعیت مهاجران
نمیشود از اخبار حرف زد و یادی از میلیونها مهاجر نکرد. وضعیت پناهجویان در ایران، پاکستان و کشورهای اروپایی همیشه بخشی از بدنه اصلی اخبار بوده است. تغییر قوانین اقامتی در ترکیه یا سیاستهای جدید اخراج مهاجران از پاکستان، فقط یک خبر ساده نیست؛ اینها درامهای انسانی هستند که هر روز تکرار میشوند.
تحلیلگران معتقدند که ثبات در افغانستان، کلید حل بحران مهاجرت در منطقه است. اما تا زمانی که اشتغال و امنیت اقتصادی فراهم نشود، این موج ادامه خواهد داشت. پیگیری این بخش از اخبار برای خانوادههایی که عزیزانی در غربت دارند، یک نیاز عاطفی و حیاتی است.
چگونه خبرها را فیلتر کنیم؟
راستش را بخواهید، غرق شدن در اخبار میتواند باعث افسردگی و استرس مزمن شود. به قول معروف، "خبر بد، خبر خوب است" (چون بیشتر دیده میشود). برای اینکه در این توفان اطلاعاتی غرق نشوید، چند پیشنهاد ساده دارم که خودم همیشه به آنها پایبندم:
اول اینکه، منابع خبری خود را متنوع کنید. فقط به یک کانال تلگرامی یا یک وبسایت خاص تکیه نکنید. اگر خبری در مورد افغانستان میشنوید، ببینید رسانههای منطقه و رسانههای بینالمللی درباره آن چه میگویند.
دوم، به دنبال "چرا" باشید نه فقط "چی". اینکه فلان مقام با فلان شخص دیدار کرد، خبر است. اما اینکه "چرا این دیدار در این زمان خاص انجام شد؟" تحلیل است. تحلیلها به شما کمک میکنند که روندها را پیشبینی کنید، نه اینکه فقط مصرفکننده لحظهای اطلاعات باشید.
سوم، زمان بگذارید. برای فهمیدن اخبار افغانستان و جهان، روزی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه وقت گذاشتن روی منابع معتبر کافی است. بقیه روز را به زندگی و کارتان برسید. وسواس خبری فقط بهرهوری شما را پایین میآورد.
📖 Related: How Long Has the US Been at War? The Answer is Way Longer Than You Think
در نهایت، باید بدانیم که دنیا در حال گذار است. نظم قدیمی در حال فروپاشی است و نظم جدیدی در حال شکلگیری. افغانستان در این میانه، نه یک جزیره دور افتاده، بلکه بخشی از پازل پیچیدهای است که آینده منطقه را رقم خواهد زد. از تغییرات اقلیمی و خشکسالی گرفته که به شدت روی کشاورزی ما تأثیر گذاشته، تا رقابتهای فضایی و تکنولوژیک قدرتهای بزرگ، همه و همه به هم متصلاند. آگاهی، تنها سلاح ما برای زنده ماندن و پیشرفت در این دوران است.
برای اینکه در جریان دقیقترین تحلیلها قرار بگیرید، پیشنهاد میشود همیشه به دنبال گزارشهای میدانی باشید که توسط خبرنگاران مستقل تهیه شدهاند. همچنین، پیگیری گزارشهای سازمانهای بینالمللی مثل یوناما یا دیدهبان حقوق بشر میتواند تصویر واقعیتری از آنچه پشت پرده میگذرد به شما ارائه دهد. چک کردن قیمت روز ارز و کالاها در بازارهای اصلی مثل سرای شهزاده کابل را هم به عنوان یک شاخص اقتصادی روزانه فراموش نکنید؛ چون اعداد هرگز دروغ نمیگویند، حتی اگر کلمات گاهی این کار را بکنند.