احتمالاً تا الان هزار بار اسم چت جی پی تی را شنیدهاید. شاید هم همین الان تب مرورگرتان باز است و دارید با آن سر و کله میزنید تا یک ایمیل سخت را برایتان بنویسد یا کدهای پایتون پروژهتان را دیباگ کند. اما راستش را بخواهید، اکثر آدمها هنوز دقیقاً نمیدانند زیر پوست این غول سیلیکونی چه میگذرد. این فقط یک ربات چتکن ساده نیست؛ ما داریم درباره پیچیدهترین مدل زبانی صحبت میکنیم که تا به حال به دست بشر ساخته شده و صادقانه بگویم، گاهی اوقات خودش هم نمیداند چرا فلان جواب را به شما داده است.
دنیای تکنولوژی همیشه عادت دارد چیزها را بزرگنمایی کند. اما در مورد ChatGPT، قصه کمی فرق دارد. وقتی سام آلتمن و تیم OpenAI در نوامبر ۲۰۲۲ آن را منتشر کردند، حتی خودشان هم فکر نمیکردند که در عرض چند ماه، صد میلیون کاربر جذب کنند. این سریعترین رشد یک پلتفرم در تاریخ اینترنت بود. اما چرا؟ چون برای اولین بار، ماشین نه مثل یک ماشین، بلکه مثل یک "انسانِ خیلی باسواد" با ما حرف زد.
چت جی پی تی واقعاً چطور فکر میکند؟
بیایید یک بار برای همیشه این توهم را کنار بگذاریم: چت جی پی تی فکر نمیکند. او شعور ندارد. او فقط یک پیشبینیکننده کلمات بسیار حرفهای است.
وقتی شما از او میپرسید "پایتخت ایران کجاست؟"، او در پایگاه دادهاش نمیگردد تا یک حقیقت را پیدا کند. او بر اساس میلیاردها پارامتری که روی آنها آموزش دیده، محاسبه میکند که بعد از کلمه "پایتخت ایران"، کلمه "تهران" بیشترین احتمال وقوع را دارد. به همین سادگی و به همین پیچیدگی. این مدل که به آن LLM یا مدل زبانی بزرگ میگوییم، بر پایه معماری ترنسفورمر (Transformer) بنا شده؛ همان چیزی که گوگل در سال ۲۰۱۷ معرفی کرد و بعداً OpenAI آن را به کمال رساند.
تفاوت نسخهها؛ از رایگان تا پولی
خیلیها میپرسند چرا باید برای GPT-4 پول بدهیم وقتی نسخه ۳.۵ یا نسخههای سبکتر رایگان هستند؟ تفاوت اینها مثل تفاوت یک دانشآموز دبیرستانی با یک استاد دانشگاه است. نسخه رایگان (که معمولاً روی مدلهای سبکتر اجرا میشود) سریع است، اما گاهی اوقات "توهم" میزند. اصطلاح Hallucination یا توهم در هوش مصنوعی یعنی وقتی مدل با اطمینان کامل، یک دروغ محض تحویل شما میدهد.
مثلاً ممکن است از او بخواهید بیوگرافی یک نویسنده گمنام را بنویسد و او با چنان جزئیاتی برایش همسر و فرزند و جایزه نوبل جعل کند که خودتان هم باورتان شود. در نسخههای جدیدتر مثل GPT-4o، این خطاها به شدت کمتر شده، اما هنوز به صفر نرسیده است. پس یادتان باشد: هر چیزی که چت جی پی تی میگوید، وحی منزل نیست.
چرا همه از این هوش مصنوعی میترسند؟
ترس از بیکاری. این اولین چیزی است که به ذهن میرسد. نویسندهها، برنامه نویسها، و حتی کپیرایترها نگراناند. اما واقعیت میدانی که ما در سال ۲۰۲۶ میبینیم کمی متفاوت است. چت جی پی تی جای آدمهای متخصص را نمیگیرد؛ بلکه آدمهای متخصصی که کار با چت جی پی تی را بلدند، جای بقیه را میگیرند.
👉 See also: Getting a reMarkable Paper Pro Black Friday Deal: What to Actually Expect
یک مثال واقعی بزنم. در بخش برنامهنویسی، شرکتهایی که از ابزارهایی مثل GitHub Copilot (که از مدلهای OpenAI قدرت میگیرد) استفاده میکنند، سرعت توسعهشان تا ۵۰ درصد افزایش یافته است. اما نکته اینجاست: اگر شما برنامهنویسی بلد نباشید، نمیتوانید کدی که هوش مصنوعی تولید کرده را دیباگ کنید. هوش مصنوعی کدهای کثیف و پر از باگ هم تولید میکند. شما هنوز به آن "مغز انسانی" برای نظارت نیاز دارید.
محدودیتهای اخلاقی و سوگیریها
یکی از بزرگترین چالشهای OpenAI، سوگیری (Bias) است. چون این مدل روی اینترنت آموزش دیده و اینترنت پر از تبعیضهای جنسیتی، نژادی و فرهنگی است، چت جی پی تی هم میتواند اینها را بازتولید کند. تیمهای ایمنی OpenAI هزاران ساعت وقت صرف کردهاند تا به مدل یاد بدهند که چطور "مودب" باشد و به سوالات خطرناک (مثل ساخت بمب یا توهین به گروهها) جواب ندهد. اما هکرها همیشه راهی برای "جیلبریک" (Jailbreak) کردن پیدا میکنند. آنها با استفاده از سناریوهای نقشآفرینی، سعی میکنند مدل را دور بزنند تا محدودیتها را بشکند.
کاربردهای چت جی پی تی که احتمالاً نمیدانستید
بیشتر ما از آن برای ترجمه یا خلاصه کردن متن استفاده میکنیم. اما قدرت واقعی آن در جاهای دیگری است:
۱. تحلیل دادههای عظیم: شما میتوانید یک فایل اکسل سنگین را به آن بدهید و بخواهید روند فروش را برایتان تحلیل کند و حتی نمودارش را بکشد. این یعنی شما یک تحلیلگر داده شخصی دارید.
۲. یادگیری زبان: چت جی پی تی بهترین پارتنر برای تمرین زبان است. میتوانید از او بخواهید با شما به زبان فرانسوی صحبت کند و هر جا اشتباه کردید، اشتباهتان را با مهربانی تصحیح کند.
۳. شبیهسازی مصاحبه: دارید برای یک شغل در دیجیکالا یا یک شرکت بزرگ خارجی اپلای میکنید؟ از او بخواهید نقش مدیر منابع انسانی را بازی کند و از شما سوالات سخت بپرسد.
۴. ایدهپردازی سرد: وقتی مقابل یک صفحه سفید نشستهاید و هیچ ایدهای برای پست اینستاگرام یا مقاله بلاگتان ندارید، او میتواند ۱۰ زاویه دید مختلف به شما بدهد.
یک نکته حیاتی درباره حریم خصوصی
بسیاری از کاربران فکر میکنند چت جی پی تی مثل یک کشوی خصوصی است. ابداً اینطور نیست. هر چیزی که شما در چت مینویسید (مگر اینکه تنظیمات را تغییر دهید)، ممکن است برای آموزش نسخههای بعدی مدل استفاده شود. شرکتهایی مثل سامسونگ قبلاً بابت لو رفتن کدهای محرمانهشان توسط کارمندان در چت جی پی تی، ضربههای سختی خوردهاند. پس هرگز پسوردها، کدهای محرمانه یا اطلاعات شخصی حساس را به خوردِ این مدل ندهید.
چطور از چت جی پی تی خروجی بهتری بگیریم؟ (مهندسی پرامپت)
فرمول موفقیت در کار با هوش مصنوعی ساده است: دقیق باشید.
به جای اینکه بگویید "یک برنامه ورزشی بنویس"، بگویید: "من یک مرد ۳۰ ساله با وزن ۸۵ کیلوگرم هستم که هدفم کاهش چربی شکم است. فقط ۳ روز در هفته وقت دارم و در خانه دمبل دارم. یک برنامه تمرینی ۴ هفتهای بنویس."
هر چقدر کانتکست یا زمینه بیشتری بدهید، خروجی کمتر شبیه ربات و بیشتر شبیه یک مربی حرفهای میشود. از او بخواهید در نقش (Role) خاصی فرو برود. مثلاً بگویید: "به عنوان یک ویراستار سختگیر با ۲۰ سال سابقه، این متن را نقد کن." نتیجه شما را شگفتزده خواهد کرد.
📖 Related: Photos of the Big Bang Theory: What You Are Actually Looking At
آینده کجاست؟
ما تازه در ابتدای راه هستیم. مدلهای چندوجهی (Multimodal) مثل GPT-4o نشان دادند که هوش مصنوعی میتواند ببیند، بشنود و با صدای لرزان یا شاد با ما صحبت کند. این دیگر فقط یک چتباکس نیست؛ این دارد به سمت یک دستیار شخصی هوشمند (Agent) حرکت میکند که میتواند برای شما بلیط هواپیما رزرو کند یا جلساتتان را تنظیم کند.
اما یادتان باشد، چت جی پی تی یک ابزار است، نه جایگزین تفکر نقادانه شما. اگر تمام کارهایتان را به او بسپارید، به مرور توانایی حل مسئله خودتان را از دست میدهید. بهترین استراتژی این است که او را به عنوان یک "کمکخلبان" (Copilot) ببینید، نه خلبان اصلی زندگیتان.
اقدامات عملی برای شما:
- همین حالا تنظیمات حریم خصوصی را چک کنید: اگر نمیخواهید دادههایتان برای آموزش مدل استفاده شود، در بخش Settings، گزینه Chat History & Training را غیرفعال کنید.
- از مدلهای تخصصی استفاده کنید: اگر به دنبال کارهای تخصصی هستید، از GPTs (نسخههای سفارشیسازی شده) استفاده کنید که برای کارهای خاصی مثل طراحی گرافیک یا تحلیل آکادمیک بهینهسازی شدهاند.
- خروجیها را راستیآزمایی کنید: همیشه، تاکید میکنم همیشه، آمارها و نقلقولهای ارائه شده توسط مدل را در گوگل چک کنید تا قربانی توهمات هوش مصنوعی نشوید.
- یادگیری پرامپتنویسی را جدی بگیرید: یاد بگیرید چطور با مدل حرف بزنید. استفاده از تکنیکهایی مثل Few-shot Prompting (دادن چند مثال به مدل قبل از درخواست اصلی) کیفیت جوابها را چند برابر میکند.